3.1: ขั้นตอนที่ 1: การกระตุ้นไข่และการฉีดยาให้ไข่ตก (Ovarian Stimulation, Protocols & Medications)

กระบวนการกระตุ้นไข่ถือเป็น จุดเริ่มต้นสำคัญของการทำเด็กหลอดแก้ว (IVF / ICSI) โดยมีเป้าหมายหลักในการเพิ่มจำนวนและคุณภาพของเซลล์ไข่ให้ได้มากที่สุดในรอบเดือนเดียว (จากปกติที่ร่างกายมนุษย์จะตกไข่เพียงเดือนละ 1 ฟอง) เพื่อเพิ่มโอกาสในการคัดเลือกตัวอ่อนที่แข็งแรง พัฒนาไปถึงระยะบลาสโตซิสต์ (Blastocyst) และเพิ่มอัตราการตั้งครรภ์สะสมต่อการเก็บไข่ 1 ครั้ง

1. เจาะลึกโปรโตคอลการกระตุ้นไข่ (Ovarian Stimulation Protocols)

แพทย์ผู้เชี่ยวชาญด้านเวชศาสตร์การเจริญพันธุ์ที่ศูนย์เจ้าพระยา-จินตบุตร จะเลือก โปรโตคอล (Protocol) การกระตุ้นไข่แบบเฉพาะบุคคล (Tailor-made) โดยพิจารณาจากอายุ, ค่าฮอร์โมน AMH, ปริมาณฟองไข่ตั้งต้น (AFC) และประวัติการรักษาในอดีต:

1.1 โปรโตคอลมาตรฐาน (Standard Protocols)

  • Antagonist Protocol (ที่นิยมใช้เป็นหลัก): เริ่มฉีดยากระตุ้นไข่ในวันที่ 2 หรือ 3 ของประจำเดือน แล้วตามด้วยยากันไข่ตกในช่วงท้ายของการกระตุ้น ใช้ระยะเวลาสั้น (ประมาณ 8–12 วัน) ปลอดภัย และลดความเสี่ยงภาวะรังไข่ถูกกระตุ้นมากเกินไป (OHSS)
  • Long Agonist Protocol: เริ่มควบคุมฮอร์โมนตั้งแต่รอบเดือนก่อนหน้า (Day 21 of previous cycle) เหมาะสำหรับผู้ป่วยบางรายที่ต้องการการยับยั้งฮอร์โมนอย่างรวดเร็ว หรือผู้ที่มีภาวะเยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่ (Endometriosis)

ผังขั้นตอนการรักษา: Long Agonist Protocol (โปรโตคอลยาว)

ระยะเวลา (Day) D21* D1 D2 D3 D5 D7 D10 D11 (Trigger) D12 (OPU)
⬇️
Scan 1		 ⬇️
Scan 2		 ⬇️
Scan 3
1. ยายับยั้งฮอร์โมน
(Agonist) 		💉 ฉีดยากดฮอร์โมนต่อเนื่องทุกวัน (D21 ถึง D10)
2. ยาฉีดกระตุ้นไข่
(FSH / hMG) 		💉 ฉีดยากระตุ้นไข่ทุกวัน (~10-12 วัน)
3. ยาฉีดเร่งไข่สุก
(Trigger Shot) 		🚨 ฉีดตรงเวลาเป๊ะ!
4. เจาะเก็บไข่ & อสุจิ 🥚 OPU + 🧬

*D21 หมายถึง วันที่ 21 ของรอบประจำเดือนก่อนหน้า | 📱 บนมือถือสามารถปัดหน้าจอซ้าย-ขวาเพื่อดูผังเต็มได้

ผังขั้นตอนการรักษา: Antagonist Protocol (โปรโตคอลสั้น - นิยมใช้หลัก)

ระยะเวลา (Day) D1 D2 D3 D5 D6 D8 D10 D11 (Trigger) D12 (OPU)
⬇️
Scan 1		 ⬇️
Scan 2		 ⬇️
Scan 3
1. ยาฉีดกระตุ้นไข่ 💉 ฉีดยากระตุ้นไข่เริ่ม D2 หรือ D3 (~8-10 วัน)
2. ยาป้องกันไข่ตก 💉 ฉีดยากันไข่ตกช่วงท้าย (หรือทานยากิน PPOS)
3. ยาฉีดเร่งไข่สุก
(Trigger Shot) 		🚨 ฉีดตรงเวลาเป๊ะ!
4. เจาะเก็บไข่ & อสุจิ 🥚 OPU + 🧬

1.2 โปรโตคอลพิเศษสำหรับเคสซับซ้อน (Advanced & Special Protocols)

  • PPOS (Progestin-primed Ovarian Stimulation Protocol): โดยปกติ ในโปรโตคอลทั่วไปเราจะใช้ ยาฉีด (เช่น Cetrotide หรือ Orgalutran) เพื่อกันไม่ให้ไข่ตกก่อนกำหนดแต่ PPOS เปลี่ยนมาใช้ "ยากินกลุ่มโปรเจสเตอโรน" (เช่น MPA / Medroxyprogesterone Acetate, Duphaston หรือ Utrogestan) กินควบคู่ไปกับยาฉีดกระตุ้นไข่ตั้งแต่ช่วงแรก เพื่อยับยั้งฮอร์โมน LH Surge ไม่ให้ไข่ตกก่อนเวลาแทนการฉีดยา
  • DuoStim (Double Stimulation / Shanghai Protocol): การกระตุ้นและเก็บไข่ 2 รอบใน 1 รอบเดือน (กระตุ้นรอบแรกในระยะ Follicular Phase และกระตุ้นต่อเนื่องอีกรอบในระยะ Luteal Phase) เหมาะเป็นพิเศษสำหรับผู้ที่มีภาวะ Poor Ovarian Reserve (POR) รังไข่เสื่อมตามวัย หรือผู้ที่ต้องการสะสมตัวอ่อนในเวลาที่จำกัด
  • Mild Stimulation / Mini-IVF Protocol: เน้นการใช้ยากินร่วมกับยาฉีดปริมาณน้อย เหมาะสำหรับผู้ที่มีไข่น้อยมาก ยาฉีดขนาดสูงไม่ได้ช่วยเพิ่มจำนวนไข่ หรือผู้ที่มีความเสี่ยง OHSS สูงมาก (เช่น PCOS รุนแรง)
  • Random Start Protocol: การเริ่มกระตุ้นไข่ได้ทันทีโดยไม่ต้องรอประจำเดือน เหมาะสำหรับผู้ป่วยมะเร็งที่ต้องเก็บรักษาเซลล์ไข่ (Fertility Preservation) ก่อนเข้ารับการเคมีบำบัดหรือรังสีรักษาอย่างเร่งด่วน

ผังขั้นตอนการรักษา: PPOS Protocol (โปรโตคอลยากินกันไข่ตก - ลดเข็มฉีด)

ระยะเวลา (Day) D1 D2 D3 D5 D6 D8 D10 D11 (Trigger) D12 (OPU)
⬇️
Scan 1		 ⬇️
Scan 2		 ⬇️
Scan 3
1. ยาฉีดกระตุ้นไข่
(FSH / hMG) 		💉 ฉีดยากระตุ้นไข่เริ่ม D2 หรือ D3 (~8-10 วัน)
2. ยากินป้องกันไข่ตก
(Progestin/MPA) 		💊 ทานยากินทุกวันพร้อมยาฉีด (ช่วยลดเข็มฉีดกั้นไข่ตก)
3. ยาฉีดเร่งไข่สุก
(Trigger Shot) 		🚨 ฉีดตรงเวลาเป๊ะ!
4. เจาะเก็บไข่ & อสุจิ 🥚 OPU + 🧬

💡 หมายเหตุ: PPOS Protocol นิยมทำในการตั้งครรภ์รอบแช่แข็ง (Freeze-all cycle) เพื่อผลลัพธ์ที่ดีที่สุด

2. รายชื่อยาทางการแพทย์: ยากระตุ้นหลัก & ยาเสริมพิเศษ

2.1 ยาฉีดกระตุ้นรังไข่หลัก (Primary Stimulating Agents)

  • Gonal-F/Follitrope (Follitropin alfa) / Puregon (Follitropin beta): ยาฉีดกระตุ้นไข่กลุ่ม Recombinant FSH (rFSH) ออกฤทธิ์ตรงจุด ปริมาณฮอร์โมนบริสุทธิ์สูง บรรจุในรูปแบบปากกาฉีดยา (Pen Injector) ฉีดง่ายบริเวณหน้าท้อง
  • IVF-M HP/Menopur (hMG - Human Menopausal Gonadotropin): ยาสกัดฮอร์โมนธรรมชาติที่มีทั้ง FSH และ LH activity ช่วยส่งเสริมการเจริญเติบโตของฟองไข่และผนังมดลูก

2.2 ยากันไข่ตกก่อนกำหนด (GnRH Antagonist / Agonist)

  • Cetrotide (Cetrorelix) / Orgalutran (Ganirelix): ยาในกลุ่ม GnRH Antagonist ฉีดเข้าใต้ผิวหนังหน้าท้องช่วงท้ายของการกระตุ้น เพื่อยับยั้งฮอร์โมน LH Surge ไม่ให้ไข่ตกก่อนเวลา

2.3 ยาเสริมพิเศษและยารอบข้าง (Adjuvants & Priming Agents)

  • Letrozole (Femara): ยากินยับยั้งเอนไซม์ Aromatase ใช้ร่วมกับยาฉีดกระตุ้นไข่ ช่วยลดระดับ Estrogen ในเลือด (เหมาะกับผู้ป่วยเยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่ หรือผู้ป่วยมะเร็งเต้านม) และช่วยเพิ่มความไวของรังไข่ต่อยากระตุ้น
  • Estrogen / Testosterone Priming (Transdermal Gel): การปรับเตรียมสภาวะรังไข่ด้วยฮอร์โมนเอสโตรเจน หรือแอนโดรเจนชนิดทาก่อนเริ่มรอบกระตุ้น 1–2 สัปดาห์ เพื่อให้ฟองไข่ตั้งต้นเจริญเติบโตขึ้นพร้อมๆ กันอย่างเป็นระเบียบ

2.4 ยาฉีดเร่งไข่สุก (The Trigger Shot)

ยาสำคัญที่สุดที่ต้องฉีด เป๊ะระดับนาที ก่อนการเก็บไข่ 34–36 ชั่วโมง:

  • Ovidrel (Choriogonadotropin alfa / Recombinant hCG): ยาฉีดกระตุ้นให้ไข่เจริญเติบโตจนสุกเต็มที่ (Final Oocyte Maturation) พร้อมสำหรับการปฏิสนธิ
  • Decapeptyl Trigger / Lucrin Trigger: ใช้ฉีดแทน hCG ในกรณีที่คุณแม่มีความเสี่ยงสูงที่จะเกิดภาวะ OHSS
  • Dual Trigger (Ovidrel + Decapeptyl): การใช้ยาฉีดเร่งไข่สุก 2 ชนิดร่วมกัน เพื่อเพิ่มอัตราไข่สุก (Mature Oocytes / MII) ในเคสที่เคยประสบปัญหาเก็บไข่ได้แต่ไข่ไม่อ่อนหรือไม่สุก (Immature Oocytes)
⏰ 🚨 ⏳
เข็มสำคัญที่สุด! ต้องฉีดตรงเวลาเป๊ะระดับนาที
กำหนดเวลาฉีด ก่อนการเจาะเก็บไข่ (OPU) ประมาณ 34–36 ชั่วโมง ตามแพทย์สั่งเท่านั้น
*(หากฉีดคลาดเคลื่อน อาจทำให้เก็บไข่ไม่ได้ ไข่ไม่อ่อนตัว หรือไข่ตกเองก่อนถึงเวลาเก็บ)*
สูตรมาตรฐาน (Standard)

Ovidrel

(Choriogonadotropin alfa / Recombinant hCG)

กระตุ้นกลไกธรรมชาติให้เซลล์ไข่เจริญเติบโตจนสุกเต็มที่ (Final Oocyte Maturation) พร้อมสำหรับการปฏิสนธิ

เหมาะสำหรับ: เคสทั่วไปที่ความเสี่ยงภาวะ OHSS อยู่ในเกณฑ์ปกติ
เน้นความปลอดภัย (OHSS Safety)

Decapeptyl / Lucrin Trigger

(GnRH Agonist Trigger)

ใช้ฉีดกระตุ้นแทนการใช้ hCG ช่วยลดการทำงานที่ยาวนานของฮอร์โมน เพื่อป้องกันภาวะแทรกซ้อนได้อย่างมีประสิทธิภาพ

เหมาะสำหรับ: คนไข้ที่มีความเสี่ยงสูงต่อภาวะรังไข่ถูกกระตุ้นมากเกินไป (OHSS / PCOS)
สูตรผสมเพิ่มไข่สุก (MII)

Dual Trigger

(Ovidrel + Decapeptyl)

การใช้ยาฉีดเร่งไข่สุก 2 ชนิดร่วมกัน เพื่อช่วยเพิ่มอัตราการได้ไข่สุกสมบูรณ์ (Mature Oocytes / MII) ให้สูงที่สุด

เหมาะสำหรับ: เคสที่เคยประสบปัญหาเก็บไข่แล้วได้ไข่อ่อนหรือไม่สุก (Immature Oocytes)

3. การติดตามการเจริญเติบโตของฟองไข่ (Monitoring Cycle)

  • ตลอดช่วงการฉีดยากระตุ้นไข่ คนไข้จะต้องเข้ามาติดตามผลกับแพทย์ประมาณ 2–3 ครั้ง เพื่อตรวจวัดปฏิกิริยารังไข่:

รายการติดตามผล

วิธีการตรวจ

เป้าหมายทางการแพทย์

อัลตราซาวนด์ทางช่องคลอด

ตรวจวัดขนาดและจำนวนฟองไข่ทั้งสองข้าง

ฟองไข่ที่พร้อมเก็บควรมีขนาดเส้นผ่านศูนย์กลาง 18 – 22 มม.

ตรวจฮอร์โมน Estradiol (E2) (แล้วแต่ดุลพินิจของแพทย์)

เจาะเลือดประเมินความสมบูรณ์ของเซลล์ไข่

ค่า E2 ควรสัมพันธ์กับจำนวนฟองไข่ที่โตเต็มที่ (ประมาณ 150–200 pg/ml ต่อไข่สมบูรณ์ 1 ฟอง)

Powered By MakeWebEasy Logo MakeWebEasy