3.2 ขั้นตอนที่ 2: การเจาะเก็บไข่และการเตรียมสเปิร์ม (Egg & Sperm Collection)

ขั้นตอนการเจาะเก็บไข่ (Ovum Pick-Up: OPU) และการเตรียมสเปิร์มถือเป็นหัวต่อสำคัญของการรักษาด้วยวิธี IVF/ICSI โดยเป็นกระบวนการที่นำเซลล์สืบพันธุ์ของทั้งฝ่ายหญิงและฝ่ายชายเข้ามาสู่ห้องปฏิบัติการเลี้ยงตัวอ่อน (Embryology Laboratory) ในวันเดียวกัน เพื่อเตรียมความพร้อมสำหรับการปฏิสนธิ

OPU_cartoon

1. กระบวนการเจาะเก็บไข่ (Ovum Pick-Up: OPU)

การเจาะเก็บไข่เป็นหัตถการทางนรีเวชขนาดเล็ก (Minor Surgery) ที่ใช้เครื่องUltrasound เพื่อดูดเก็บเซลล์ไข่จากรังไข่ทั้งสองข้างผ่านทางผนังช่องคลอด

1.1 การกำหนดเวลาเหนี่ยวนำให้ไข่ตก (Trigger Shot Timing)

  • ความสำคัญของเวลา: แพทย์จะฉีดยาเหนี่ยวนำให้ไข่สุกเต็มที่ (Trigger Shot) เช่น hCG หรือ GnRH agonist เมื่อฟองไข่มีขนาดได้มาตรฐาน (18–22 มิลลิเมตร)
  • ก้าวสำคัญ: การเจาะเก็บไข่จะต้องทำในกรอบเวลา 34–36 ชั่วโมง หลังการฉีดยาเหนี่ยวนำอย่างเคร่งครัด หากเจาะเร็วเกินไป ไข่จะยังไม่สุกเต็มที่ (Immature Egg) แต่หากช้าเกินไป ฟองไข่อาจจะตกเองก่อนการเจาะเก็บ

1.2 ขั้นตอนการทำหัตถการในห้องเจาะไข่

  • การระงับความรู้สึก (Anesthesia): วิสัญญีแพทย์จะทำการให้ยาสลบทางหลอดเลือดดำ (Intravenous Sedation) ผู้ป่วยจะหลับสนิทตลอดการทำหัตถการ ไม่รู้สึกเจ็บปวด และไม่ต้องใส่ท่อช่วยหายใจ
  • การเจาะดูดฟองไข่ (Ultrasound-Guided Aspiration): แพทย์สอดหัวตรวจอัลตราซาวด์ทางช่องคลอดที่มีปลอกนำเข็ม (Needle Guide) จากนั้นใช้เข็มเจาะดูดขนาดเล็ก (Aspiration Needle) แทงผ่านผนังช่องคลอดเข้าไปยังฟองไข่ในรังไข่ทีละใบ
  • การส่งต่อน้ำเลี้ยงฟองไข่ (Follicular Fluid Handling): แรงดันดูดระดับที่เหมาะสมจะลำเลียงน้ำเลี้ยงฟองไข่ไว้ในหลอดเก็บไข่ ส่งตรงเข้าสู่ห้องปฏิบัติการเลี้ยงตัวอ่อนที่อยู่ติดกันทันที โดยควบคุมอุณหภูมิ 37 C

1.3 การประเมินคุณภาพไข่ในห้องปฏิบัติการ

  • Oocyte Identification: นักวิทยาศาสตร์เลี้ยงตัวอ่อน (Embryologist) จะส่องค้นหาเซลล์ไข่ (Cumulus-Oocyte Complex: COC) จากน้ำเลี้ยงฟองไข่ใต้กล้องจุลทรรศน์ Stereomicroscope
  • Oocyte Denudation (สำหรับ ICSI): การใช้เอนไซม์ Hyaluronidase ร่วมกับ Pipette ขนาดเล็ก ลอกเซลล์คูมูลัส (Cumulus cells) ที่หุ้มรอบไข่ออก เพื่อประเมินระยะการเจริญเติบโตของไข่
  • การจัดเกรดความสมบูรณ์ของไข่:
  • Metaphase II (MII): ไข่สุกสมบูรณ์ มีการสร้าง Polar Body ชัดเจน พร้อมสำหรับการปฏิสนธิด้วยวิธี ICSI
  • Metaphase I (MI): ไข่ระยะเกือบสุก (ยังไม่มี Polar Body)
  • Germinal Vesicle (GV): ไข่อ่อน ไม่พร้อมปฏิสนธิ

ภาพไข่เก็บได้แต่ละระยะ

Human CoCs_cumulus_oocytes_complex

Oocyte (Cumulus-Oocyte Complex: COC) หลังจากเก็บไข่ OPU

Oocytes Metaphase 2

Oocytes Metaphase II ไข่สุก ที่พร้อมปฏิสนธิ

Oocytes Metaphase I

Oocytes Metaphase I ไข่ที่ไม่สุก ยังไม่พร้อมที่ปฏิสนธิ

Human Germinal vesicle oocytes GV

Oocytes Germinal vesicle ไข่ที่ไม่สุก ยังไม่พร้อมที่ปฏิสนธิ

2. การคัดเตรียมอสุจิสำหรับฝ่ายชาย (Sperm Collection & Preparation)

ในวันเดียวกับที่ฝ่ายหญิงเจาะเก็บไข่ ฝ่ายชายจะต้องเข้ามาเก็บน้ำอสุจิเพื่อนำมาคัดแยกเฉพาะอสุจิสำหรับทำการปฏิสนธิ

2.1 ข้อปฏิบัติตามมาตรฐานการเก็บอสุจิ

  • งดการหลั่งน้ำอสุจิ: เว้นระยะการมีเพศสัมพันธ์หรือการช่วยตัวเอง 1 วัน ก่อนวันเก็บจริง เพื่อลดความเสียหายของ DNA สเปิร์ม (Minimizing Sperm DNA Fragmentation - DFI) ซึ่งเป้าหมายของ ICSI เน้น "คุณภาพ" ไม่ใช่ "ปริมาณ": ในกระบวนการทำ ICSI เราต้องการสเปิร์มที่มีลักษณะสมบูรณ์ที่สุดเพียง 1 ตัวต่อไข่ 1 ใบ ดังนั้น ปริมาณน้ำอสุจิรวม (Total Ejaculate Volume) จึงไม่มีความสำคัญเท่ากับเปอร์เซ็นต์ความสมบูรณ์ของ DNA และอัตราการเคลื่อนตัว (Motility)
  • สถานที่เก็บ: ห้องเก็บอสุจิเฉพาะทางที่มีระบบควบคุมความเป็นส่วนตัวและความสะอาด รวบรวมน้ำอสุจิลงในภาชนะปราศจากเชื้อ (Sterile Container)

2.2 เทคโนโลยีการคัดเลือกสเปิร์ม (Sperm Selection & Processing)

  • Density Gradient Centrifugation (DGC): การเหวี่ยงแยกผ่านชั้นความหนาแน่น เพื่อคัดเฉพาะสเปิร์มที่มีการเคลื่อนที่ดีที่สุด (Motile Sperm) ออกจากอสุจิที่ตายแล้ว แบคทีเรีย และเซลล์อักเสบ
  • Swim-Up Technique: ปล่อยให้สเปิร์มตัวที่แข็งแรงและว่ายเร็วที่สุด ว่ายขึ้นสู่น้ำยาเลี้ยงชั้นบน เหมาะสำหรับตัวอย่างอสุจิที่มีคุณภาพดีเคลื่อนที่เร็ว
  • Microfluidic Sperm Sorting (Sperm Chip): การคัดสเปิร์มผ่านช่องแคบจำลองธรรมชาติ โดยไม่ต้องใช้แรงเหวี่ยงเหวี่ยงลอย ช่วยป้องกันภาวะ Oxidative Stress และคัดสเปิร์มที่มี DNA Fragmentation ต่ำสุด
  • การเก็บอสุจิด้วยหัตถการทางศัลยกรรม (Surgical Sperm Retrieval): สำหรับผู้มีภาวะไม่มีสเปิร์มในน้ำอสุจิ (Azoospermia) โดยใช้เทคนิค TESE การใช้เข็มเจาะดูดจากท่อพักอสุจิ หรือผ่าตัดเก็บเนื้อชิ้นส่วนจากอัณฑะเพื่อค้นหาสเปิร์มมาทำ ICSI

3. การปฏิบัติตัวและข้อควรระวังหลังการเจาะเก็บไข่

3.1 การดูแลและฟื้นฟูร่างกาย (Post-OPU Care)

  • พักฟื้นในห้องสังเกตอาการอย่างน้อย 1–2 ชั่วโมง หลังฟื้นจากยาสลบ
  • รับประทานอาหารย่อยง่าย และดื่มน้ำเปล่าหรือเครื่องดื่มเกลือแร่บ่อยๆ เพื่อช่วยขับยาสลบและรักษาสมดุลน้ำในร่างกาย
  • หลีกเลี่ยงการยกของหนัก การออกกำลังกายหักโหม และงดการมีเพศสัมพันธ์หรือฉีดล้างช่องคลอดอย่างน้อย 1–2 สัปดาห์

3.2 สัญญาณเตือนภาวะแทรกซ้อนที่ต้องพบแพทย์ทันที (Warning Signs)

  • ภาวะรังไข่ถูกกระตุ้นมากเกินไป (OHSS): ท้องอืดแน่นมาก น้ำหนักตัวเพิ่มรวดเร็ว (>1 กก./วัน) ปัสสาวะออกน้อยลง คลื่นไส้อาเจียนรุนแรง
  • ภาวะเลือดออกผิดปกติในช่องท้องหรือช่องคลอด (Active Hemorrhage):
  • เลือดสดไหลชุ่มผ้าอนามัย 1–2 แผ่นต่อชั่วโมง ติดต่อกันเกิน 2 ชั่วโมง
  • มีลิ่มเลือดสดทะลักออกมาเป็นก้อน ขนาดใหญ่กว่าเหรียญ 10 บาท
  • มีอาการหน้ามืด วูบ ตัวเย็น ปวดท้องน้อยรุนแรงเฉียบพลัน หรือมีไข้สูงเกิน 38°C
Powered By MakeWebEasy Logo MakeWebEasy